جهت رانندگی در انگلیس (و به طور کلی بریتانیا شامل انگلستان، اسکاتلند، ولز و ایرلند شمالی) یکی از ویژگیهای برجسته سیستم ترافیکی این کشور است که برای بسیاری از بازدیدکنندگان خارجی، بهویژه از کشورهایی با رانندگی در سمت راست، جالب و گاهی چالشبرانگیز است. در این مطلب، به بررسی تاریخچه، قوانین، تأثیرات فرهنگی و اجتماعی، فناوریهای مرتبط، زیرساختها، نکات کاربردی برای رانندگان (بهویژه ایرانیان)، و پرسشهای متداول میپردازیم. با یوروگردی همراه باشید.
۱. جهت رانندگی در انگلیس
در بریتانیا، رانندگی در سمت چپ جاده انجام میشود. این بدان معناست که:
- فرمان خودروها معمولاً در سمت راست قرار دارد.
- رانندگان در لاین چپ حرکت میکنند، مگر در مواردی که برای سبقت یا تغییر مسیر به لاینهای دیگر (مانند لاین راست) میروند.
- جهت حرکت در دوربرگردانها (Roundabouts) برخلاف کشورهای با رانندگی در سمت راست، در جهت عقربههای ساعت است.
این سیستم در بسیاری از کشورهای تحت تأثیر امپراتوری بریتانیا مانند استرالیا، هند، ژاپن، آفریقای جنوبی، و ایرلند نیز رایج است.
۲. تاریخچه رانندگی در سمت چپ
سنت رانندگی در سمت چپ در بریتانیا ریشه در تاریخ دارد:
- قرون وسطی: در دوران قرون وسطی، شوالیهها و مسافران در سمت چپ جاده حرکت میکردند. دلیل آن، استفاده از دست راست برای کشیدن شمشیر در صورت نیاز به دفاع بود، زیرا اکثر افراد راستدست بودند.
- کالسکههای اسبی: در قرنهای ۱۷ و ۱۸، کالسکهها توسط رانندگانی هدایت میشدند که در سمت راست مینشستند، و این امر حرکت در سمت چپ جاده را به استاندارد تبدیل کرد.
- قانونگذاری: در سال ۱۷۷۳، پارلمان بریتانیا قانونی را تصویب کرد که حرکت در سمت چپ را برای وسایل نقلیه الزامی کرد. این قانون بعدها در «قانون بزرگراه ۱۸۳۵» (Highway Act 1835) تقویت شد و به مستعمرات بریتانیا گسترش یافت.
- تداوم سنت: برخلاف کشورهایی مانند سوئد که در سال ۱۹۶۷ به رانندگی در سمت راست تغییر کردند، بریتانیا به دلیل هزینههای بالای تغییر زیرساختها، سنت فرهنگی، و عدم نیاز به هماهنگی با اروپا (به دلیل جزیره بودن) این سیستم را حفظ کرد.
۳. مقایسه با سایر کشورها
حدود ۷۶ کشور (یکسوم کشورهای جهان) در سمت چپ جاده رانندگی میکنند، در حالی که اکثریت (حدود ۱۶۵ کشور) در سمت راست رانندگی میکنند. برخی از کشورهای با رانندگی در سمت چپ عبارتند از:
- استرالیا، نیوزیلند، ژاپن، هند، آفریقای جنوبی، ایرلند، و مالزی.
- در مقابل، کشورهایی مانند ایران، ایالات متحده، و اکثر کشورهای اروپایی در سمت راست رانندگی میکنند.
این تفاوت باعث میشود که رانندگان خارجی، بهویژه از کشورهایی مانند ایران، در ابتدا با چالشهایی در سازگاری مواجه شوند.
۴. قوانین رانندگی در انگلیس
آشنایی با قوانین رانندگی در انگلیس برای رانندگان خارجی ضروری است:
- فرمان خودرو: اکثر خودروها در انگلیس دارای فرمان در سمت راست هستند. این موضوع نیازمند هماهنگی متفاوت دست و چشم برای رانندگان عادتکرده به فرمان سمت چپ است.
- دوربرگردانها: دوربرگردانها یکی از ویژگیهای بارز جادههای بریتانیا هستند. وسایل نقلیه در جهت عقربههای ساعت حرکت میکنند و باید به ترافیک سمت راست اولویت بدهند.
- سبقت: سبقت معمولاً از لاین راست انجام میشود.
- علائم و تابلوها: علائم رانندگی به زبان انگلیسی و با سیستم متریک (متر و کیلومتر) هستند، اما سرعت با مایل بر ساعت (mph) نمایش داده میشود. برای مثال:
- مناطق شهری: ۳۰ مایل در ساعت (حدود ۴۸ کیلومتر در ساعت)
- جادههای تکبانده: ۶۰ مایل در ساعت (حدود ۹۶ کیلومتر در ساعت)
- بزرگراهها: ۷۰ مایل در ساعت (حدود ۱۱۲ کیلومتر در ساعت)
- کمربند ایمنی: استفاده از کمربند ایمنی برای همه سرنشینان اجباری است.
- الکل و رانندگی: حد مجاز الکل در خون برای رانندگی در انگلستان و ولز ۰.۰۸٪ و در اسکاتلند ۰.۰۵٪ است.
- تلفن همراه: استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی (بدون هندزفری) ممنوع است و جریمههای سنگینی دارد.
۵. اطلاعات آماری
- تعداد وسایل نقلیه: بر اساس دادههای دولت بریتانیا (GOV.UK، تا سال ۲۰۲۳)، حدود ۴۱ میلیون وسیله نقلیه ثبتشده در بریتانیا وجود دارد که اکثریت آنها برای رانندگی در سمت چپ طراحی شدهاند.
- تصادفات جادهای: گزارشهای اداره حملونقل بریتانیا نشان میدهد که در سال ۲۰۲۲، حدود ۱,۷۰۰ نفر در تصادفات جادهای کشته شدند. اگرچه رانندگی در سمت چپ به خودی خود تأثیری بر نرخ تصادفات ندارد، اما گردشگران خارجی به دلیل عدم آشنایی با سیستم، گاهی در تقاطعها و دوربرگردانها دچار حادثه میشوند.
- رانندگان خارجی: حدود ۱۰٪ از حوادث رانندگی در مناطق توریستی مانند لندن به رانندگان خارجی نسبت داده میشود، که عمدتاً به دلیل ناآشنایی با جهت رانندگی است.
۶. تأثیرات فرهنگی و اجتماعی
- هویت فرهنگی: رانندگی در سمت چپ بخشی از هویت بریتانیا است و اغلب در فیلمها، سریالها و فرهنگ عامه این کشور به نمایش درمیآید.
- گردشگری: گردشگرانی که از کشورهای با رانندگی در سمت راست میآیند، ممکن است در ابتدا احساس سردرگمی کنند، بهویژه در شهرهای شلوغ مانند لندن یا ادینبرو.
- صنعت خودرو: تولید خودروهای با فرمان راست در بریتانیا یک بازار خاص ایجاد کرده است. برندهایی مانند جگوار، لندروور و مینی نسخههای ویژهای برای بازار داخلی تولید میکنند.
۷. فناوری و نوآوری
- خودروهای خودران: شرکتهای بریتانیایی مانند Wayve در حال توسعه فناوریهای خودران هستند که با سیستم رانندگی در سمت چپ سازگارند. این خودروها باید الگوریتمهای خاصی برای دوربرگردانها و اولویتدهی به ترافیک سمت راست داشته باشند.
- اپلیکیشنهای ناوبری: اپلیکیشنهایی مانند Google Maps، Waze و TomTom تنظیمات ویژهای برای رانندگی در انگلیس دارند که به رانندگان خارجی کمک میکند تا با علائم، دوربرگردانها و محدودیتهای سرعت سازگار شوند. این اپلیکیشنها اغلب هشدارهایی برای تغییر لاین یا ورود به دوربرگردان ارائه میدهند.
- خودروهای برقی: انگلیس در حال گسترش استفاده از خودروهای برقی است. ایستگاههای شارژ در سراسر کشور (بیش از ۴۰,۰۰۰ ایستگاه تا سال ۲۰۲۳) در دسترس هستند و رانندگان باید با نحوه استفاده از آنها آشنا باشند.
۸. تجارب واقعی رانندگان
- داستان یک راننده ایرانی: یکی از رانندگان ایرانی که به لندن سفر کرده بود، در شبکههای اجتماعی (X) تجربه خود را اینگونه شرح داد: «اولین بار که وارد دوربرگردان شدم، کاملاً گیج شده بودم. اما بعد از چند روز تمرین و استفاده از GPS، به سیستم عادت کردم. فقط باید همیشه به سمت راست نگاه کنید!»
- توصیههای رانندگان: رانندگان خارجی توصیه میکنند که:
- در روزهای اول، در جادههای کمترافیک تمرین کنید.
- از اجاره خودروهای اتوماتیک استفاده کنید تا تمرکز بیشتری روی جهت رانندگی داشته باشید.
- همیشه قبل از حرکت، مسیر را در اپلیکیشن ناوبری بررسی کنید.
۹. زیرساختهای جادهای
- طراحی جادهها: جادههای بریتانیا بهگونهای طراحی شدهاند که با رانندگی در سمت چپ هماهنگ باشند. برای مثال، خطوط عابر پیاده و علائم راهنمایی به رانندگان هشدار میدهند که از سمت راست نگاه کنند.
- تقاطعها و دوربرگردانها: دوربرگردانها در انگلیس بسیار رایج هستند و در مقایسه با تقاطعهای چهارراهی در کشورهای دیگر، جریان ترافیک را روانتر میکنند. با این حال، برای رانندگان خارجی، درک اولویتها در این دوربرگردانها چالشبرانگیز است.
- حملونقل عمومی: اتوبوسهای دوطبقه لندن و سایر وسایل نقلیه عمومی نیز برای رانندگی در سمت چپ طراحی شدهاند. دربهای ورود و خروج معمولاً در سمت چپ اتوبوسها قرار دارند، که با جهت حرکت هماهنگ است.
۱۰. نکات خاص برای رانندگان ایرانی
- تفاوتهای فرهنگی: در ایران، رانندگی گاهی با انعطاف بیشتری همراه است (مثلاً در رعایت فاصله یا تغییر لاین). اما در انگلیس، قوانین به شدت اجرا میشوند و رانندگان باید بسیار منظم باشند.
- گواهینامه رانندگی: رانندگان ایرانی میتوانند با گواهینامه بینالمللی (IDP) تا ۱۲ ماه در انگلیس رانندگی کنند. برای اقامت طولانیتر، باید گواهینامه بریتانیایی دریافت کنند که شامل آزمون تئوری و عملی است.
- هزینهها: اجاره خودرو در انگلیس ممکن است گران باشد (بین ۳۰ تا ۱۰۰ پوند در روز بسته به نوع خودرو). همچنین، سوخت (بنزین یا دیزل) گرانتر از ایران است (حدود ۱.۵ پوند به ازای هر لیتر در سال ۲۰۲۳).
۱۱. تأثیرات زیستمحیطی و اقتصادی
- سیاستهای زیستمحیطی: انگلیس متعهد به کاهش انتشار کربن تا سال ۲۰۵۰ است. مناطق کمانتشار (Low Emission Zones) در شهرهایی مانند لندن وجود دارند که خودروهای قدیمیتر باید عوارض بپردازند. رانندگان باید از استانداردهای یورو (Euro Emission Standards) خودرو خود آگاه باشند.
- صنعت خودرو: تولید خودروهای با فرمان راست برای بازار داخلی و کشورهای مشترکالمنافع، بخش مهمی از اقتصاد بریتانیا است. شرکتهایی مانند جگوار-لندروور سالانه صدها هزار خودرو برای این بازار تولید میکنند.
- صادرات و واردات: خودروهای با فرمان راست در بازارهای بینالمللی (مانند اروپا یا آمریکا) تقاضای کمتری دارند، که گاهی صادرات را محدود میکند.
۱۲. پرسشهای متداول (FAQ)
- آیا میتوانم با گواهینامه ایرانی در انگلیس رانندگی کنم؟ بله، با گواهینامه بینالمللی (IDP) تا ۱۲ ماه میتوانید رانندگی کنید. برای اطلاعات بیشتر، به وبسایت GOV.UK مراجعه کنید.
- چگونه به دوربرگردانها عادت کنم؟ تمرین در جادههای کمترافیک و استفاده از اپلیکیشنهای ناوبری کمک زیادی میکند. همیشه به ترافیک سمت راست اولویت بدهید.
- آیا رانندگی در لندن سخت است؟ لندن به دلیل ترافیک سنگین و مناطق کمانتشار میتواند چالشبرانگیز باشد. توصیه میشود از حملونقل عمومی در مرکز شهر استفاده کنید.
- هزینه اجاره خودرو چقدر است؟ برای اطلاعات دقیق، به وبسایتهای اجاره خودرو مانند Enterprise یا Hertz مراجعه کنید. قیمتها بسته به فصل و نوع خودرو متفاوت است.
۱۳. نکات کاربردی برای رانندگان خارجی
- تمرین اولیه: در پارکینگها یا جادههای خلوت تمرین کنید تا به فرمان سمت راست و رانندگی در سمت چپ عادت کنید.
- استفاده از GPS: اپلیکیشنهای ناوبری را تنظیم کنید تا هشدارهای صوتی به زبان دلخواه شما باشند.
- هوشیاری در تقاطعها: همیشه به سمت راست نگاه کنید، زیرا ترافیک از این سمت میآید.
- بررسی قوانین محلی: در برخی مناطق (مانند لندن)، عوارض تراکم (Congestion Charge) یا مناطق کمانتشار وجود دارد.
- بیمه خودرو: اطمینان حاصل کنید که بیمه اجاره خودرو شامل پوشش کامل است.
۱۴. چرا انگلیس به رانندگی در سمت راست تغییر نکرد؟
- هزینههای زیرساختی: تغییر جهت رانندگی نیازمند بازسازی علائم، خطوط جادهای، و ناوگان حملونقل است که میلیاردها پوند هزینه دارد.
- سنت و هویت: رانندگی در سمت چپ بخشی از هویت بریتانیا است و تغییر آن با مقاومت فرهنگی مواجه میشود.
- جزیره بودن: بریتانیا به دلیل عدم وجود مرزهای زمینی گسترده با کشورهای دیگر، نیازی به هماهنگی با سیستم رانندگی اروپا احساس نکرد.
